JAK ZACHĘCIĆ DZIECKO Z MUTYZMEM WYBIÓRCZYM DO WSPÓŁPRACY?

W sytuacji, kiedy odczuwamy lęk, to automatycznie czujemy dystans do osób i sytuacji mających coś
wspólnego z tym czego się boimy. Np. jeśli boimy się pływać i zaczynamy lekcje z instruktorem, to
podchodzimy do niego z dystansem, a czasem nawet wycofujemy się, mimo że wiemy, że może nam pomóc.

W terapii mutyzmu wybiórczego szczególnie ważne jest, aby okazać empatię oraz przedstawić dziecku, co
je będzie czekało.

Jedną z podstawowych kwestii, których nie można pominąć jest rozmowa z dzieckiem na temat jego
problemu oraz wyjaśnienie co i jak będziemy robić. Dzieci, które się boją mówić, boją się również podróży
w nieznane. Sposób przedstawienia komunikatu i treść powinny być dopasowane do wieku i poziomu
rozumienia rozmówcy.

Oto kilka wskazówek dla rodziców, nauczycieli i specjalistów ułatwiających współpracę z dzieckiem
z mutyzmem wybiórczym:

  • nie pytaj dziecka „dlaczego nie mówi”, powiedz lepiej: „mówienie do nowych osób może być trudne na
    początku – tak trudne, że głos utyka w gardle i nie może wyjść. Pamietaj, że nie musisz mówić do mnie,
    kiedy będziemy grac w te gry”,
  • zapewnij dziecko „będziesz mógł mówić do mnie, kiedy będziesz na to gotowy, teraz mozesz
    porozmawiać z mamą jeśli chcesz”,
  • „najważniejsze jest, aby być szczęśliwym i dobrze się bawić”,
  • jeśli jest taka potrzeba, to warto dodać: „to jest trudne uczyć się nowego języka/mówić wyraźnie/nie znać
    nikogo/martwić się, że zrobisz komu przykrość”,
  • „mówienie jest teraz trudne, ale znajdziemy inne sposoby, abyś czuł się z nami dobrze zanim będziesz
    gotowy rozmawiać”,
  • „wiele dzieci czasami ma trudności z mówieniem, to jest normalne”,
  • „nie zawsze tak będzie – z czasem mówienie będzie łatwiejsze”,
  • „nie jesteś z tym sam”,
  • „wiem jak czasami trudno jest mówić”,
  • „wiem, że bardzo chciałbyś rozmawiać i że nie milczysz umyślnie”,
  • „jesteś fajnym uczniem, lubię się z tobą bawić”,
  • „wiem jak sie czujesz, pomogę Ci pozbyć się tego uczucia”,
  • „jest powód dla którego tak się czujesz i sposoby, aby Ci pomoc. Zrobimy to za pomocą małych kroków”,
  • „będziemy wykonywać coraz trudniejsze zadania tylko wtedy, kiedy będziesz na to gotowy. Jeśli będziesz
    czuł się źle – przerwiemy”,
  • „z czasem mówienie będzie coraz łatwiejsze”

Sposoby na to, aby pomóc dziecku „odczulić” lęk przed mówieniem:

Wiele dzieci z mutyzmem wybiórczym ma nie tylko problem z mówieniem, ale także jakąkolwiek
komunikacją, w tym także niewerbalną. Trudno spodziewać się, że dziecko, które nie komunikuje się
w jakikolwiek sposób będzie w stanie rozmawiać bez lęku.

Trzeba mieć na uwadze, że nawet dziecko z bardzo silnym lękiem powinno mieć opracowane strategie,
które pozwolą mu wyjść do toalety, kiedy tego potrzebuje, czy poprosić o picie.
Poniżej kilka przykładów co mozna zrobić, aby pomóc dziecku nawiązać komunikację i ‘odczulić’ lęk przed
mówieniem i komunikacją pozawerbalną.

  • Karty do komunikacji lub ścieralna tablica (dziecko musi czuć się pewnie w nawiązywaniu komunikacji
    niewerbalnej. Należy jednak uważać, aby w miarę trwania terapii taka forma komunikacji nie zastąpiła
    całkowicie komunikacji werbalnej, gdyż wtedy może być czynnikiem podtrzymującym MW),
  • Zabawki aktywowane głosem,
  • Inne zabawki, które odtwarzają nagrywany głos,
  • Poczta głosowa – nagrywanie wiadomości i odtwarzanie członkom rodziny i znajomym,
  • wizyty w różnych miejscach i rozmawianie z osobą, z którą dziecko rozmawia swobodnie,
  • odtwarzanie nagranych wcześniej rozmów/wiadomości w nowych mmiejscach
    (nagrywanie i odtwarzanie zawsze za zgodą nagrywanych osób).

Aktywności wzmacniające pewność siebie i niezależność dziecka z MW:

  • Używanie głośnych instrumentów w klasie
  • Zachęcenie dziecka do brania udziału w zajęciach fizycznych
  • Pozwalanie dziecku na wyrażanie się za pomocą różnych form artystycznych, tańca czy pantomimy
  • Większe role w pantominie, nie wymagające mówienia
  • Skakanie na materacach, trampolinach
  • Zachęcanie do wspinania się na sali gimnastycznej lub placu zabaw
  • Przydzielenie obowiązków w klasie
  • Załatwianie różnych spraw w szkole, początkowo z drugim dzieckiem jako pomocnikiem
  • Używanie pacynek
  • Mówienie chórem (zobacz materiał Marii Bystrzanowskiej „Od chóru do solo”)
  • Branie udziału w głośnych zabawach, śpiewaniu, klaskaniu, naśladowaniu głosów zwierząt.

Bibliografia:
Johnson M & Wintgens A (2001) The Selective Mutism Resource Manual, Speechmark Publishing, Brackley

(c) Kamila Fijak – psycholog, Anna Strzelecka – mama dziecka z MW